Ile dni do andrzejek?

Andrzejki przypadają na noc z 29 na 30 listopada — wigilię świętego Andrzeja Apostoła. To wieczór wróżb, zabaw i ostatniego spotkania towarzyskiego przed adwentem. 29 listopada nie jest dniem wolnym od pracy — pełną listę świąt państwowych w Polsce zebraliśmy osobno.

Pierwsza wzmianka — Marcin Bielski, 1557

Tradycja andrzejkowa ma w Polsce długą historię. Pierwsza polska wzmianka literacka pochodzi z 1557 r. — od Marcina Bielskiego, kronikarza i autora Kroniki świata. Bielski opisał obyczaj wróżb dziewczęcych w wigilię św. Andrzeja jako już wówczas żywą tradycję. Sam święty Andrzej Apostoł, patron rybaków i kupców, jest również patronem Szkocji, Grecji i Rosji. W Kościele katolickim wspomnienie liturgiczne wypada 30 listopada.

Klasyczne wróżby andrzejkowe

Najsłynniejsza wróżba to lanie roztopionego wosku przez ucho klucza do miski z zimną wodą. Stwardniały odlew unosi się na powierzchni — odczytuje się z niego przyszłość, najczęściej rzucony przez świecę cień na ścianę. Kształt litery, twarzy, narzędzia, serca — każdy element interpretuje się symbolicznie.

Inne klasyczne wróżby:

• Ustawianie butów od ściany do progu — czyj but pierwszy „przejdzie próg", ta osoba pierwsza wyjdzie za mąż.
• Losowanie imion z karteczek wkładanych pod poduszkę — pierwsze imię wyciągnięte rano to imię przyszłego małżonka.
• Przebijanie jabłka szpilką — z liczby pestek odgaduje się liczbę dzieci.
• Zerwana gałązka wiśni w wazonie — jeśli zakwitnie do Wigilii, panna wyjdzie za mąż w nadchodzącym roku.

Andrzejki a Katarzynki

Andrzejki to tradycyjnie wieczór wróżb dla dziewcząt. 24 listopada (wigilia św. Katarzyny) były odpowiednikiem dla chłopców — Katarzynki. W praktyce od XIX wieku Katarzynki niemal zanikły w głównym nurcie i zachowały się szczątkowo w niektórych regionach (Wielkopolska, Kaszuby). Andrzejki obchodzą dziś wszyscy bez podziału na płcie — głównie jako zabawa towarzyska.

Adwent zaczyna się tuż po

Po Andrzejkach rozpoczyna się adwent — okres oczekiwania na Boże Narodzenie. Tradycja zabrania hucznych zabaw w adwencie, więc Andrzejki bywały (i bywają) ostatnią okazją na imprezę przed świętami. Po Andrzejkach przychodzą Mikołajki (6 grudnia), a potem Wigilia (24 grudnia) i Sylwester (31 grudnia).

Najczęstsze pytania

Czy Andrzejki to święto religijne?

Formalnie wigilia św. Andrzeja Apostoła to data liturgiczna, ale obchody andrzejkowe są ludowe i mają korzenie przedchrześcijańskie. Kościół katolicki tradycji wróżb nie sankcjonuje, choć też zwykle nie potępia.

Dlaczego wróżby były tylko dla dziewcząt?

W tradycji ludowej zamążpójście było głównym życiowym wydarzeniem kobiety. Wróżby skupiały się więc na pytaniach o przyszłego męża, datę ślubu, liczbę dzieci. Chłopcy mieli odpowiednik w Katarzynkach (24 listopada), ale tradycja praktycznie zanikła.

Kiedy najbliższe Andrzejki?

29 listopada każdego roku. Liczbę dni do najbliższej daty wyświetla licznik powyżej.