Wyjątki od zakazu handlu w niedziele
Ustawa z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta wymienia 32 wyjątki — placówki, które mogą działać w każdą niedzielę, niezależnie od tego czy jest to niedziela handlowa czy nie. Większość wyjątków obejmuje branże, w których ograniczenie pracy w niedzielę byłoby nieproporcjonalnie uciążliwe dla konsumentów (zdrowie, paliwa, komunikacja) lub uderzałoby w specyfikę usługi (gastronomia, kultura).
Pełna lista wyjątków
Pełna lista pochodzi z art. 6 ust. 1 ustawy z 10 stycznia 2018 r. Pogrupowaliśmy ją tematycznie dla czytelności:
Zdrowie i farmacja
- Apteki i punkty apteczne
- Placówki sprzedające wyłącznie wyroby medyczne lub wyposażenie ortopedyczne
- Placówki świadczące usługi z zakresu opieki zdrowotnej
Transport, paliwa, podróż
- Stacje paliw płynnych (wraz ze sklepem przy stacji)
- Sklepy na dworcach kolejowych, autobusowych, morskich i lotniczych
- Sklepy w portach lotniczych (strefa wolnocłowa i ogólnodostępna)
- Placówki w strefach komunikacji zbiorowej (np. metro)
Gastronomia i pieczywo
- Piekarnie, cukiernie i lodziarnie — pod warunkiem przeważającej działalności gastronomicznej wpisanej do rejestru (co najmniej 40% miesięcznego przychodu, art. 6 ust. 2)
- Placówki gastronomiczne (restauracje, kawiarnie, fast-food, bary)
Kwiaty, prasa, książki
- Kwiaciarnie
- Sklepy z prasą i książkami (specjalistyczne)
Hotele i obiekty turystyczne
- Sklepy w hotelach, pensjonatach, schroniskach i innych obiektach noclegowych
- Placówki na terenach uzdrowisk
Specjalistyczne sklepy
- Sklepy zoologiczne — gdy przeważająca działalność (co najmniej 40% miesięcznego obrotu) to handel rybami, w tym żywymi, lub karmą dla zwierząt
- Sklepy filatelistyczne, numizmatyczne
- Sklepy z pamiątkami i artykułami związanymi z kultem religijnym
Działalność prowadzona osobiście
- Placówki, w których handel prowadzi osobiście przedsiębiorca będący osobą fizyczną (we własnym imieniu i na własny rachunek). Nieodpłatną pomoc mogą świadczyć małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo, dziadkowie i wnuki — pełna lista w art. 6 ust. 4 ustawy. Ten wyjątek jest najczęściej wykorzystywany przez małe sklepy osiedlowe i sieci franczyzowe (m.in. Żabka).
Inne
- Placówki pocztowe (urzędy Poczty Polskiej i agencje) — pod warunkiem że działalność pocztowa to co najmniej 40% miesięcznego obrotu (art. 6 ust. 1 pkt 7 w związku z ust. 2)
- Sklepy z prasą, biletami komunikacji miejskiej, wyrobami tytoniowymi i kuponami gier losowych — gdy ta działalność stanowi co najmniej 40% miesięcznego przychodu (art. 6 ust. 1 pkt 6)
- Placówki w zakładach hotelarskich, leczniczych, sanatoriach, prewentoriach, szpitalach, hospicjach, internatach, bursach, akademikach, jednostkach wojskowych, zakładach karnych
- Placówki handlowe na festynach, jarmarkach okolicznościowych i imprezach tematycznych (np. jarmark świąteczny, food truck festival)
Handel elektroniczny (sklepy internetowe, Allegro, marketplace'y) jest poza zakresem ustawy w ogóle — to nie wyjątek, ale fakt, że ustawa reguluje wyłącznie placówki stacjonarne. Sklepy online działają w niedziele bez ograniczeń, magazyny i dostawy też.
Co to znaczy w praktyce — gdzie zrobisz zakupy w niedzielę niehandlową
W każdą niedzielę niehandlową bez problemu możesz kupić:
- Podstawowe artykuły spożywcze — na stacji benzynowej, w sklepach osiedlowych prowadzonych przez właściciela, czasem w sklepie na dworcu
- Pieczywo — w piekarni firmowej (Putka, Lubaszka, lokalne piekarnie)
- Leki bez recepty, kosmetyki — w aptece
- Kwiaty — w każdej kwiaciarni
- Lody — w lodziarni
- Karmę dla zwierząt — w specjalistycznym sklepie zoologicznym
Czego nie kupisz:
- Tygodniowych zakupów w Biedronce, Lidlu, Kauflandzie ani w Auchan czy Carrefour
- Mebli w Ikei (zakaz dotyczy też dużych formatów)
- Materiałów budowlanych w Castoramie, Leroy Merlin, OBI
- Ubrań w sklepach galeryjnych (H&M, CCC, Reserved, Zara)
- Elektroniki w Media Expert, x-kom, Saturn, RTV Euro AGD
Czy galerie handlowe są otwarte?
Sama galeria jako budynek zwykle pozostaje dostępna — światła się świecą, korytarze są otwarte, parkingi działają. Otwarte są te placówki, które spełniają któryś z 32 wyjątków:
- restauracje i fast-foody w foodcourtach,
- kino, fitness, bowling,
- apteka (jeśli jest),
- kwiaciarnia,
- czasem sklep zoologiczny.
Cała reszta — sklepy odzieżowe, drogerie, elektronika, perfumerie — pozostaje zamknięta.
Wyjątki najczęściej kwestionowane prawnie
Niektóre interpretacje wyjątków są źródłem sporów prawnych:
Przedsiębiorca prowadzący osobiście — wykorzystywany przez sieci franczyzowe. Państwowa Inspekcja Pracy regularnie kontroluje, czy faktycznie sklep prowadzi właściciel, a nie zatrudniony pracownik.
Sklep z prasą o przeważającym obrocie z bilonu/biletów — czasem sklepy spożywcze próbują reklasyfikować się jako "punkty z biletami", co rzadko utrzymuje się w sądzie.
40% przeważającej działalności — wymaga prowadzenia rzetelnej dokumentacji księgowej. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 26 maja 2021 r. (sygn. I KZP 15/20) potwierdził, że „przeważająca działalność" to zawsze co najmniej 40% miesięcznego obrotu — interpretacja musi być ścisła.
W razie wątpliwości prawnych skontaktuj się z Państwową Inspekcją Pracy (pip.gov.pl) — to ona prowadzi kontrole i może nałożyć grzywny od 1000 do 100 000 zł za naruszenie zakazu.
Wigilia 24 grudnia od 2025 r.
Od 1 lutego 2025 r. Wigilia (24 grudnia) jest dniem ustawowo wolnym od pracy — zakaz handlu obowiązuje całą dobę, tak jak w niedziele niehandlowe. Wyjątki z art. 6 (apteki, stacje paliw, gastronomia, sklepy w hotelach) działają również 24 grudnia. Zmiana wynika z ustawy z 6 grudnia 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1965).